W polskim porządku prawnym doszło do precedensowego rozstrzygnięcia dotyczącego statusu par jednopłciowych, które zawarły związek małżeński poza granicami kraju. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wydał prawomocny wyrok, na mocy którego zobowiązał Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego (USC) do dokonania transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa dwóch obywateli Polski do krajowego rejestru. Sprawa dotyczy mężczyzn, którzy sformalizowali swój związek w 2018 roku w Berlinie, a po powrocie do ojczyzny starali się o uznanie ich statusu prawnego. Orzeczenie to uchyla wcześniejsze decyzje organów administracyjnych oraz wyrok sądu niższej instancji, które odmawiały wpisu, argumentując, że polskie prawo nie przewiduje instytucji małżeństw osób tej samej płci, informuje redakcja Noweinformacje.pl, powołując się na wydarzenia.
Rola Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w polskim procesie
Przełom w trwającym kilka lat sporze prawnym nastąpił dzięki ścisłej współpracy polskiego sądownictwa z organami unijnymi. W 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), prosząc o interpretację przepisów dotyczących swobody przemieszczania się obywateli UE. W odpowiedzi, która zapadła w listopadzie 2025 roku, TSUE jednoznacznie stwierdził, że państwo członkowskie ma obowiązek uznać skutki małżeństwa zawartego zgodnie z prawem innego państwa unijnego, nawet jeśli wewnętrzne przepisy danego kraju nie dopuszczają takich związków. Trybunał podkreślił, że brak uznania statusu małżeńskiego uniemożliwiałby obywatelom pełne korzystanie z praw przysługujących im w ramach wspólnoty, co stało się bezpośrednią podstawą dla ostatecznego werdyktu NSA.
Zgodnie z wydanym wyrokiem, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Warszawie ma teraz 30 dni na wpisanie aktu do polskich ksiąg od momentu zwrotu akt administracyjnych. Sąd podkreślił, że transkrypcja jest czynnością techniczną, która w tym przypadku służy realizacji praw podstawowych obywateli RP. Decyzja ta kończy długą drogę prawną pary, która mimo legalnego ślubu w Niemczech, przez lata figurowała w polskich dokumentach jako osoby stanu wolnego, co rodziło liczne problemy natury urzędowej i podatkowej.
Kontrowersje wokół interpretacji artykułu 18 Konstytucji RP
Wyrok NSA wywołał natychmiastową i gwałtowną reakcję środowisk politycznych, szczególnie ze strony opozycji. Wiceprezes partii Prawo i Sprawiedliwość, Mariusz Błaszczak, zapowiedział złożenie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego w celu zbadania zgodności tego rozstrzygnięcia z ustawą zasadniczą. Według polityka, działanie sądu stanowi naruszenie artykułu 18 Konstytucji RP, który definiuje małżeństwo jako związek mężczyzny i kobiety, znajdujący się pod ochroną i opieką państwa. Błaszczak określił wyrok mianem „aktywizmu sędziowskiego” i próbą narzucenia Polsce obcych wzorców ideologicznych poprzez orzecznictwo trybunałów międzynarodowych, które jego zdaniem nie są nadrzędnym źródłem prawa w Polsce.
W obronie stanowiska sądu stanęło Ministerstwo Sprawiedliwości. Podsekretarz stanu Dariusz Mazur zaznaczył, że wyrok jest „oczywisty” w świetle przynależności Polski do Unii Europejskiej. Wiceminister wyjaśnił, że artykuł 18 Konstytucji gwarantuje szczególną opiekę państwa nad małżeństwami różnopłciowymi, ale nie zawiera zakazu uznawania innych form pożycia czy związków zawartych zgodnie z prawem międzynarodowym. Mazur podkreślił, że uznanie aktu małżeństwa dla celów administracyjnych jest niezbędne, aby Polacy mogli swobodnie podróżować i osiedlać się w innych krajach członkowskich bez obawy o utratę statusu cywilnego.
Harmonogram kluczowych wydarzeń w sprawie transkrypcji aktu
Poniższa tabela przedstawia przebieg procedury prawnej, która doprowadziła do wydania przełomowego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny:
| Etap postępowania | Rok / Data | Kluczowe ustalenia |
| Zawarcie małżeństwa | 2018 rok | Ślub dwóch Polaków w Berlinie (Niemcy) |
| Wniosek o transkrypcję | Po powrocie do RP | Odmowa USC z powołaniem na klauzulę porządku publicznego |
| Pytanie do TSUE | 2023 rok | NSA zwraca się o wykładnię prawa unijnego |
| Wyrok TSUE | Listopad 2025 rok | Obowiązek uznania małżeństwa zawartego w UE |
| Wyrok NSA | Marzec 2026 rok | Ostateczny nakaz wpisu aktu do rejestru w ciągu 30 dni |
Rządowe zapowiedzi zmian legislacyjnych i nastroje społeczne
Głos w sprawie zabrał również premier Donald Tusk, który zapewnił, że Polska będzie respektować wyroki europejskich trybunałów jako państwo praworządne. Szef rządu zaznaczył jednak, że Unia Europejska nie narzuca Polsce wprowadzenia małżeństw osób tej samej płci do krajowego porządku prawnego, a obecne działania koncentrują się na wypracowaniu własnych rozwiązań, takich jak ustawa o związkach partnerskich czy statusie osoby najbliższej. Minister Waldemar Żurek dodał, że wykonanie wyroku TSUE jest obowiązkiem międzynarodowym, który Polska musi zrealizować, aby uniknąć kar i izolacji na arenie unijnej.
Dyskusja prawna toczy się w cieniu zmieniających się nastrojów społecznych. Badania opinii publicznej wskazują, że Polacy są silnie podzieleni w kwestii formalizacji związków jednopłciowych, choć odsetek osób popierających pewne formy ochrony prawnej dla takich par systematycznie rośnie. Jednocześnie dane Głównego Urzędu Statystycznego wskazują na ogólny spadek liczby zawieranych małżeństw w Polsce, co skłania socjologów do wniosków o głębokich przemianach modelu rodziny w XXI wieku. Orzeczenie NSA, choć dotyczy konkretnej pary, może stać się drogowskazem dla setek innych obywateli znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej.
Bądź na bieżąco z najnowszymi wiadomościami z Polski i ze świata: codziennie czytaj przydatne i aktualne informacje, takie jak ta: Rosyjski atak 10 km od polskiej granicy: Nowowołyńsk bez prądu i wody po nalocie
