Komisja Europejska zatwierdziła finalną wersję rozporządzenia o sztucznej inteligencji – AI Act, uchwalonego w sierpniu 2024 roku. Regulacja opiera się na podejściu ryzyka: AI dzieli się na systemy od minimalnego do niedopuszczalnego ryzyka. Od lutego 2025 weszły w życie zakazy dotyczące najbardziej groźnych praktyk, takich jak systemy oceny społecznej, rozpoznawanie emocji w pracy czy biometryczna identyfikacja w czasie rzeczywistym. Temat ten analizuje niemiecki portal heise.de, a w Polsce odnosi się do niego serwis noweinformacje.pl.
AI Act to pierwsza na świecie regulacja, która w tak systemowy sposób obejmuje technologie AI i ich wpływ na społeczeństwo. Projekt ten był opracowywany od 2021 roku i zyskał międzynarodowy rozgłos jako potencjalny wzorzec dla przyszłych przepisów na całym świecie, podobnie jak unijne RODO. Celem jest stworzenie bezpiecznego, przejrzystego i odpowiedzialnego ekosystemu AI, który respektuje prawa człowieka.
Harmonogram wdrażania AI Act
- 2 lutego 2025: zakaz systemów wysokiego ryzyka (social scoring, biometryczna identyfikacja, rozpoznawanie emocji)
- 2 sierpnia 2025: obowiązuje kodeks dobrych praktyk (Code of Practice) dla modeli GPAI
- 2 sierpnia 2026: pełne wdrożenie przepisów dla systemów wysokiego ryzyka
- 2 sierpnia 2027: zakończenie okresu przejściowego dla wszystkich obowiązków
Ten trzyletni harmonogram wdrażania został przyjęty po licznych konsultacjach z przedstawicielami branży, organizacjami pozarządowymi i krajami członkowskimi. Część państw UE, jak Niemcy i Francja, nalegała na łagodniejsze podejście do start-upów, podczas gdy inne – jak Holandia – postulowały o jeszcze ostrzejsze kontrole. Efektem jest kompromisowa struktura z etapowym wejściem w życie.
Kodeks dobrych praktyk: nowe obowiązki
Firmy, które zdecydują się podpisać kodeks, będą musiały m.in.:
- dokumentować dane treningowe i proces uczenia modeli
- wykazać zgodność z przepisami o prawie autorskim
- wdrożyć środki bezpieczeństwa i przejrzystości (security- i transparency-by-design)
- prowadzić ocenę ryzyka modeli AI
- umożliwiać użytkownikom rozpoznanie, że komunikują się z systemem AI
Kodeks ten, choć formalnie dobrowolny, będzie podstawą do uproszczonej ścieżki zgodności z AI Act. Firmy, które go nie podpiszą, będą musiały udowodnić zgodność z przepisami w bardziej złożonym trybie. Dodatkowo, organy nadzoru będą mogły prowadzić kontrole i audyty oparte na deklaracjach z kodeksu.
Reakcje branży i międzynarodowe napięcia
- Google: podpisało część kodeksu, ostrzega przed naruszeniem tajemnic handlowych
- Meta: odmówiło podpisania, uznając kodeks za niejasny i potencjalnie sprzeczny z przepisami USA
- xAI (Elon Musk): podpisało tylko fragmenty dotyczące bezpieczeństwa, wskazując na potrzebę równowagi między innowacyjnością a regulacją
Wielu analityków podkreśla, że UE znajduje się w trudnym położeniu geopolitycznym: z jednej strony chce ochronić obywateli przed nadużyciami, z drugiej – nie chce zniechęcać inwestorów do prowadzenia działalności w Europie. AI Act jest więc także narzędziem w walce o globalną pozycję w dziedzinie technologii.
Nowe obowiązki kompetencyjne i odpowiedzialność prawna
AI Act wymaga, by operatorzy systemów posiadali odpowiednie kompetencje w zakresie AI. Komisja Europejska zapowiedziała opracowanie wytycznych dotyczących wymaganych kwalifikacji, ale już teraz wiadomo, że firmy będą musiały zapewnić szkolenia dla personelu technicznego oraz kadry zarządzającej. W przypadku naruszeń, przewidziane są surowe kary finansowe:
- do 35 mln euro lub 7% globalnego obrotu – za poważne naruszenia
- do 15 mln euro lub 3% obrotu – za inne uchybienia
Potencjalne skutki i szerszy kontekst
AI Act może stać się globalnym wzorcem regulacyjnym, podobnie jak RODO. UE stara się łączyć innowacyjność z ochroną praw człowieka. Jednak wielu ekspertów ostrzega przed ryzykiem wypychania innowacji poza Unię Europejską. Rośnie obawa, że startupy mogą przenosić się do krajów z bardziej liberalnym podejściem do AI, takich jak USA, Indie czy Zjednoczone Emiraty Arabskie.
Równolegle trwają prace nad europejskim planem inwestycyjnym w AI – przewiduje się uruchomienie funduszu wsparcia dla MŚP, budowę tzw. „gigafabryk AI” oraz dofinansowanie publicznych centrów testowania i certyfikacji systemów AI.
Bądź na bieżąco z najnowszymi wiadomościami z Polski i ze świata: codziennie czytaj przydatne i aktualne informacje, takie jak ta: AI i cyberzagrożenia 2025: jak uczą się atakować i chronić maszyny.
Zdjęcie: Informburo
